Oñati: San Migel parrokiatik Unibertsitatera

ZarautzOn-ek 2015eko urriaren 24an, larunbata, Oñatira antolatutako bisitak erabateko gogobetetasuna eman zien 27 partaideei.

San Migel parrokia (XIII. mendea) bisitatu genuen; hiru erretaula bikain ditu. Aldare nagusia Pedro Vélez de Guevararen, Oñatiko jaunaren, ehorzketa-kriptaren gainean dago; 1612an ehortzi zuten.

Haren berezitasunetako bat klaustroa da (XVI. mendea): ibaiaren gainean eraikia dago, ohiko erdiko lorategiaren ordez. Rodrigo Mercado de Zuazola gotzainak agindu eta ordaindu zuen. Nabarmentzekoa da Errukiaren kapera, hark ordaindua hura ere, Filabresko marmolezko mausoleoarekin; 7 metro zabal eta 8 metro garai den burdin-sare baten bidez sartzen da, eta New Yorkeko museo batean gordetzen den Valladolideko katedralekoaren antzekoa da. Biak Elorrioko artisau batek egin zituen.

Han jakin genuen Oñatiko Unibertsitatea (Sancti Spiritus Ikastetxe Nagusia eta Unibertsitatea, 1533) Rodrigo Mercado de Zuazola oñatiarraren borondateari esker sortu zela. Jakituria handiko elizgizona zen: bi zuzenbideetan doktorea, inkisidorea, Avilako gotzaina, Nafarroako erregeordearen eta Espainiako Koroaren aholkularia, eta Kantzelaritzako presidentea. Haren helburua zen «un collegio en que haya maestros y estudiantes que sean naturales de esa villa y de toda la tierra bascongada adonde se lea gramatica y artes y canones y aya exercicio de letras» sortzea.

Ikastetxeak Unibertsitateko hamabi ikastetxekide-irakasle biltzen zituen: bi Oñatikoak izan behar zuten, bi Gipuzkoakoak, bi Bizkaikoak, bi Arabakoak, eta gainerakoak Gaztela, Aragoi, León, Nafarroa eta Portugalekoak. Benetako bitxitzat har ditzakegu inspirazio mudejarreko sabai landuak, batez ere klaustroko lehen solairura igotzeko eskailera estaltzen duena, Gibaja izeneko Avilako zurgin batek landuak.

Jakin genuen, halaber, 1989tik hemen duela egoitza Lege Soziologiako Nazioarteko Erakundeak (IISJ). Mundu mailako ospea duen erakunde honek zuzenbidearen soziologiako espezialista handienak izan ditu irakasle, eta nazioarteko masterrak antolatzen jarraitzen du; mundu osoko ikasleak etortzen dira.

Arretaz bisitatu genuen Bidaurretako Hirutasun Santuaren monasterioa, klaratarren komentua, XVI. mendearen hasieran Errege Katolikoen kontulari nagusi Juan López de Lazarragak sortua. Bitxikeria gisa, bertan aurkitu ziren Sevillako katedralaren plano zaharrenak.

Jose Antonio Azpiazu historialari eta antropologoarekin, Lazarraga etxeko lorategiak, kaleak eta Santa Marina plaza —Oñatiko zaharrena— ibili genituen. Elkarte gastronomiko batean izandako solasaldi luze eta lasaian, emakumeak ekintzaile eta finantzatzaile gisa izan zuen paperaren lekuko diren agiri eta xehetasunetan murgildu ginen: balea-arrantzarako ontzien eraikuntza eta baleen eratorrien ustiapenarekin lotutako enpresak.

Euskal emakumeak herriaren ekonomian izan zuen jarrera aktibo hori, ohiko topikoetatik urrun, mende batzuk geroago ere egiazta daiteke, Euskadiko liho-industriaren sorreran eta garapenean. Salda eta pintxo batzuk partekatu ondoren, beste batean gai zirraragarriak jorratzeko hitzordua jarri genuen: esklabotza edo euskal kortsarioak, euskal enpresa Ternuan eta euskaldunen bizitza «itsasoari begira».