Kosmosetik Bizitzara. Zientziaren eta Artearen artean Carlos Briones eta Gustavo A. Schwartz
Bidaia bat Big Bang-etik gaur egunera, zientziaren eta artearen artean
Data: 2026ko abenduaren 2a
Ordua: 19:00
Lekua: Modelo Aretoa
Urriaren 9an, asteartea, 19:30ean, Zarauzko Antoniano Aretoan, "Etxean ala ospitalean hil?" hitzaldia izango dugu, Myriam Berruete doktorearekin, Familia eta Komunitate Medikuntzan espezialistarekin. Zarautz Herri Zaintzailea (ZHZ) plataformarekin batera antolatu dugu.
Urriaren 13an Zainketa Aringarrien Nazioarteko Eguna (World Hospice and Palliative Care Day) ospatuko da, mundu guztian babes-etxeak eta zaintza aringarriak ospatzeko eta bermatzeko ekintza-eguna. Espainiako Zaintza Aringarrien Elkarteak (SECPAL) autonomia-erkidegoak zaintza aringarriak bultzatzera premiatzen ditu, "era berritzaileena, aurrerakoiena" dela argudiatuz, gaixotasun larriek eraginda bizitzako prozesu amaieran dauden pertsonek kalitatezko laguntza izan dezaten.
Bizitza hasi, garatu, heldu, atzerantz egin eta bukatu egiten dela erreflexioa abiapuntu harturik izango dugu hitzaldiaren ardatza; jaiotzen lagundu ziguten bezala, bizitzaren amaieran ere laguntza behar dugulako. Horretarako zaintza aringarriak ditugu.
Medikuntza Aringarria munduko medikuntzan espezialitate gaztea da, are gehiago gure inguruan. 60ko hamarkadan izan zen, aurrerapen zientifiko etengabeak orduan sendaezinak ziren gaixotasun askoren diagnostiko- eta tratamendu-aukerak handitzen zituen heinean, pazienteek bizitzaren amaieran zuten babesgabetasuna salatu zenean.
Hau guztia ikuspuntu guztiz humanista batetik ikusiko dugu, heriotza bizitzaren beste alde bat bezala hartuta eta amaiera arte bizitzera animatuz, agurraren unera arte bizi izanez. Familien testigantzak, prentsa-mozketak eta filmen izenburuak aurkeztuko dira, zaintza aringarrien dimentsioa objektibatuz. Ezagutzen dugun pertsona bakoitzean hartzen dute benetako balioa, bizitzaren amaiera oso desberdina delako bakoitzarentzat eta oso era desberdinetan bizi izan delako; lan hau eguneroko abentura bilakatzen da, eta gizakiarekin topaleku bakarra, oztoporik gabekoa, "ez dago ezer egiterik" topiko faltsua apurtuz.
Sarrera doakoa.
2018ko urriaren 9an, asteartean, Zarauzko Antoniano Aretoan "Etxean ala ospitalean hil?" hitzaldia izan genuen, Myriam Berruete doktorearekin, Familia eta Komunitate Medikuntzan espezialistarekin, Zarautz Herri Zaintzailea (ZHZ) plataformarekin elkarlanean.
1. Hiltzea: esanahi askoko hitza
Berruetek gogoratu zuen "hiltzea" hitzak esanahi oso desberdinak dituela testuinguruaren arabera. Kultura eta erlijio ezberdinek heriotza nola bizi duten errepasatu zuen, Mexikoko Hildakoen Egunetik hasi eta Afrikako, Indiako, Tibeteko edo Txinako erritualetaraino, eta adierazi zuen gure mendebaldeko kulturak ez gaituela txikitatik heriotzarako eta galerarako prestatzen: atxikimenduan hezten gaitu eta tabu gisa tratatzen du.
2. Hiru jarrera bizitzaren azken fasearen aurrean
Hiru jarrera posible planteatu zituen bizitzaren azken fasearen aurrean: eutanasia eta suizidio lagundua, Espainian legez zigortuta daudenak, gogoratu zuenez; setakeria terapeutikoa, hau da, heriotza edozein prezioren truke atzeratzeko edo saihesteko saiakera, sufrimendua areagotzen duena; eta zainketa aringarriak, bizitza luzatzen ez eta moztu ere ez dutenak, amaierara arte errespetatu eta laguntzen dutenak. Pertsona orok bakean hiltzeko eskubidea duela eta bizitzaren kantitatea eta kalitatea orekatu behar direla defendatu zuen.
3. Zer dira zainketa aringarriak
Zainketa Aringarrien Mundu Egunaren (urriaren 13a) harira, urte hartako leloa "Garrantzitsua naizelako" zela esanda, azaldu zuen hiru dimentsioko zainketa integralak direla: luzera (diagnostikotik heriotzaren osteraino, dolua barne), zabalera (gaixoa, zaintzaileak eta senideak, baita talde terapeutikoa ere artatzen dituzte) eta sakontasuna (beharrizan fisikoei, psikologikoei, sozialei, funtzionalei eta espiritualei erantzuten diete). Osasunaren Mundu Erakundearen definizioa eta Cicely Saunders gogoratu zituen, "hospice" mugimenduaren eta "min osoaren" kontzeptuaren bultzatzailea. Haien filosofia honela laburbildu zuen: osasun-langileek batzuetan sendatu eta askotan arindu dezakete, baina beti kontsolatu eta lagundu behar dute.
4. Zainketa aringarriak Gipuzkoan eta Euskadin
Haien historia errepasatu zuen: Espainian 80ko hamarkadan hasi ziren eta Gipuzkoan duela 25 bat urte, Donostia Ospitaleko etxeko ospitalizazioarekin eta Matia Fundazioko unitatearekin; 2008an etxeko ospitalizazio-zerbitzuak sortu ziren autonomia-erkidego osoan, eta, berak esanda, euskal biztanleriaren % 100ek dauka haietara sarbidea. Azaldu zuen zainketa aringarriak ez direla jada tratamendu sendagarriaren ondoko jauzi bortitz gisa planteatzen, ahalik eta lasterren txertatzen direla eta horrekin batera doazela, gaixotasuna aurrera doan heinean pisu handiagoa hartuz. 11/2016 Legea (uztailaren 8koa) aipatu zuen, zainketa aringarri integralak jasotzeko eta horiek jasotzeko lekua aukeratzeko eskubidea bermatzen duena, eta 2016-2020 Euskadiko Zainketa Aringarrien Plana. Eskura dauden baliabideak errepasatu zituen: Gurutze Gorria edo Matia Fundazioa bezalako zentro soziosanitarioak, zeinetan sarrera Osakidetzako batzorde batek erabakitzen duen; Gipuzkoa Ospitaleko aringarrien unitatea (gaixo onkologikoentzat) eta Amarako ospitalekoa (gaixotasun kroniko aurreratuentzat); eta etxean, etxeko ospitalizazioa kasu konplexuetarako, lehen mailako arreta ez-konplexuetarako, Osarean eta arreta psikologikoko talde bat, egunean 24 orduz eta astean zazpi egunez. Etxeko ospitalizazioa ospitalizazio konbentzionalaren alternatiba gisa deskribatu zuen: ospitaleko mediku eta erizainek etxean antzeko zainketak eta tratamenduak ematen dituzte, baldin eta egun osoan zaintzaile egokia badago, gaixoak eta familiak onartzen badute, egoera klinikoa egonkorra bada eta horrela arta daitekeen patologia bada.
5. Etxean ala ospitalean? Kasuaren arabera
Izenburuko galderari galegoek bezala erantzun zion: "kasuaren arabera". Ahal denean, idealena etxea litzateke, gaixoa maiz bisitatuko duten profesionalekin, baina funtsezko figura zaintzailea da: zama emozionalagatik edo adinagatik ezin badu, zainketa aringarrien unitate bat edo egonaldi luzeko ospitale bat aukera egokia da, eta iritzia aldatu ere egin daiteke. Lehentasuna pertsonaren izaeraren, osasun-egoeraren, faktore soziodemografikoen, gizarte-laguntzaren sarearen eta aringarrien talde baten eskuragarritasunaren araberakoa da. Informazio egokiaren eta gizarte-langileen lanaren garrantzia nabarmendu zuen. Egoera bakoitza desberdina dela erakusteko, senideen benetako lekukotasunak erakutsi zituen, etxean hiltzeko nahiari eta hori betetzeko baliabide faltari buruzko prentsa-titularrak, eta gaia jorratzen duten pelikulak gomendatu zituen, hala nola "Amor", "Mar adentro", "La dama y la muerte" edo "Los demás días".
6. Aurrez adierazitako borondateak eta erabakien plangintza
Aurrez adierazitako borondateen dokumentuaren eta aurretiazko erabakien plangintzaren arteko aldea azaldu zuen. Lehena legezko eta errebokagarria den dokumentua da, edonork egin dezakeena, osasuntsu zein gaixo, Osakidetzan, notario aurrean edo hiru lekukorekin, eta osasun-langile guztiei zuzenduta dago; bigarrena gaixoaren, familiaren eta profesionalen arteko bilera da, eta martxan dagoen prozesu horretarako baino ez du balio. Familiarekin desio horiei buruz berandu izan aurretik hitz egitera animatu zituen entzuleak.
7. Datuek diotena
2018ko uztailean Gasteizen egindako Zainketa Aringarrien Espainiako Elkartearen kongresuan aurkeztutako datuak aipatu zituen: biztanleriaren % 70 ingurik nahiago du etxean zaindua izatea eta hil. Molleteko etxeko arreta-zerbitzu batek 2017an artatutako 352 gaixoak aztertu zituen: sartzean % 60k etxean egon nahi zuela esan zuen, baina % 41 hil zen bertan; arrazoi nagusia zaintzailearen nekea izan zen, fisikoa edo emozionala. Vic-eko antzeko ikerketa batean, galdetutakoen % 60k etxea nahiago zuen eta % 38 hil zen bertan. Ohartarazi zuen akutuen ospitalea, sendatzera bideratua dagoenez, ez dela lekurik egokiena behar aringarriak dituen pertsona batentzat.
8. Etxearen abantailak eta hiri errukitsuak
Etxearen abantailak zerrendatu zituen: gaixoa bere giroan dago, bere ohiturak, autonomia eta duintasuna mantentzen ditu, eta familiarentzat eta taldeentzat hurbiltasun handiagoa dakar. Eduardo Bruera doktorea aipatu zuen, bere bizitzaren amaierarako nahiak laburbildu zituena: azken unera arte gizakitzat tratatua izatea, bakarrik ez hiltzea, eta heriotza ez azkartzea baina agonia alferrik ez luzatzea. "Hiri errukitsuen" kontzeptua aurkeztu zuen (2005, Allan Kellehear), bizitzaren amaierako zainketak komunitate osoaren kontua direla dioena, eta tokiko ekimenak gogoratu zituen: Zarautz Herri Zaintzailea eta heriotzari buruz hitz egiteko kafe-topaketak.
9. Ondorioa eta solasaldia
Ondorioz, heriotza non gertatzen den gorabehera, gure eginkizuna bakezkoa izan dadin laguntzea dela esan zuen, sufrimendurik gabe eta maiteen laguntzarekin. Gaixoei, zaintzaileei eta senideei ikasitakoagatik eskerrak eman zizkien, eta baita bere gurasoei ere, etxean amaierara arte lagundu zituenei. Solasaldian sedazioa eta eutanasia bereizi zituen: eutanasiaren helburua heriotza da; sedazioarena, ohiko tratamenduekin kontrolatzen ez diren sintomak sendagaiekin kontrolatzea, gaixoarekin eta familiarekin hitz eginda. Eta gogoratu zuen ez direla borroka guztiak irabazten: hiltzen denak ez duela borrokatu esan nahi ez duela.
El Diario Vascok 2018ko urriaren 12an jaso zuenez, Antoniano Aretoa bete egin zen doktorearen hitzaldia entzuteko.
Jarraian, hitzaldi osoaren bideoa eta podcasta.
Hona hemen ekitaldiaren argazki batzuk:

Myriam Berruete doktorea Familia eta Komunitate Medikuntzan espezialista da. Lehen Arretan eta, batez ere, Ospitaleko Arretan aritu da profesional gisa. Duela 10 urte baino gehiago ari da Etxeko Ospitalizazioan, eta gaixotasun aurreratuko egoeran dauden pazienteen arretan esperientzia handia du. Donostia Unibertsitate Ospitaleko Etxeko Ospitalizazio Zerbitzuan ari da lanean.
Bidaia bat Big Bang-etik gaur egunera, zientziaren eta artearen artean
Data: 2026ko abenduaren 2a
Ordua: 19:00
Lekua: Modelo Aretoa
XII. edizioa
Data: 2026ko azaroaren 24a
Ordua: 19:00
Lekua: Modelo aretoa
Gonbidatu nagusia: Xabier Eizagirre, BasqueScout VFX-ren sortzailea
Data: Azaroak 20-21
Ostiralean 09.00-14.00 eta 16.00-19.00
Larunbatean 10.00-14.00 eta 16.00-20.00
Lekua: Zarauzko Malekoian, Dama ondoan
info@kuantika.eus edo 945 180 736