Kosmosetik Bizitzara. Zientziaren eta Artearen artean Carlos Briones eta Gustavo A. Schwartz
Bidaia bat Big Bang-etik gaur egunera, zientziaren eta artearen artean
Data: 2026ko abenduaren 2a
Ordua: 19:00
Lekua: Modelo Aretoa
Azaroaren 30ean, ostiralean, 19:00etan, Zarauzko Antoniano Aretoan, "Ikus-entzunezkoaren negozioa Espainian" hitzaldia izango dugu, Mikel Lejarzarekin, Atresmedia Cineko presidentearekin.
Mikelek bere denboraren orduak ZarautzOnekin partekatzeko eskaintzen digun aukeraz baliatuz, telebistaren mundu korapilatsu horretan —gaur egun teknologia berrien eta Interneten bidetik doana— duen esperientzia zabaletik ahal den gehien ikastea da gure asmoa.
Kulturaren industriak kontzentrazioan lehenetarikoak dira (prentsa, irratia, musika, bideojokoak, zinema, serieak, edukiak…), eta ezagutzaren kultura berri baten paradigma sortzen dute. Industria gero eta globalago honetan, nor da nor? Zein dira gure inguru hurbilenean eragin handiena duten operadoreak?
Kanalen, teknologien, euskarrien edo teknikaren bilakaeratik harago, zein izango dira komunikazio talde globalak eta zein estrategia erabil ditzakete? Nolakoa izango da komunikabideak kontsumitzeko modua? Eta herritarrena? Dena pilatzen da era guztietako komunikabide eta kanaletatik datorren informazio-orgia ulertezin batean. Charles Bauman-en hitzetan: "Egia boterearen erretorika besterik ez da". Eta horren guztiaren artean, non geratzen dira edo non kokatu daitezke komunikabide publikoak? Herritartasun aktiboa ala herritartasun gainbehera?
Herritarren parte-hartze prozesuak instituzio publikoak eta sozialak inplikatzen ditu, elkarrekintzaren lidergoa har dezaten eta komunitateko koordinazio eta parte-hartze sareak eraiki ditzaten, aldaketa sozial eta kulturalean oinarritutako balioak garatuz. Komunikazio zurrunbilo honetan, herritarrak lidera edo eralda al dezake praktikan ia dena emanda datorkigun hori?
Sarrera doakoa.
2018ko azaroaren 30ean, ostiralean, Zarauzko Antoniano Aretoan "Ikus-entzunezkoaren negozioa Espainian" hitzaldia izan genuen, Mikel Lejarzarekin, Atresmedia Cineko presidentearekin.
1. Baikorra, baina telebista publikoarekiko kritikoa
Lejarzak, Euskal Irrati Telebista martxan jarri zuen talde aitzindariaren parte izan zenak, baikor agertu zen, baina telebista generalistaren eta, zehazki, telebista publikoen zereginarekiko kritikoa izateari utzi gabe. "Euskal Telebista hobetzeko modukoa da", esan zuen hasieran. Galdetu zuen gaur egun hogei urte pasatxo dituztenentzat ETB oraindik plataforma bat ote den, eta susmoa du ezetz: beldur da ETBk jokatu zuen paper distiratsu hura gaur egun ez dela hain garrantzitsua. Irrati-telebista publiko baten balioetako bat bere eremu geografikoko pertsonei komunikabideetan lan egiteko laguntza eta aukerak ematea dela defendatu zuen. Belaunaldi bat izan zen, berea, uhin hura hasi zenean harrapatu zuena, baina beldur da gaur egun hogei urte pasatxo dituztenentzat ez dela plataforma bat, haientzat izan zen bezala. Euskadiko belaunaldi berrientzat berak ETBn izan zituen aukera berberak nahi ditu, eta oso eskertuta dagoela adierazi zuen, baina susmoa du ez dituztela izaten.
2. Hil al da telebista?
Telebista publikoek, autonomikoek eta generalistek Netflix bezalako erraldoien aurrean lekurik ba ote duten zalantzari erantzunez, Lejarzak gogoratu zuen iaz izenburuan "telebista" eta "heriotza" hitzak zituzten 14 liburu argitaratu zirela ("aludituta sentitzeko modukoa da") eta, hala ere, uste du telebista irekiak etorkizun handia duela. Netflix bezalako plataformek ez dute ez zuzenekorik ez albisterik egiten: "latako telebista" egiten dute eta "bideo-klub zoragarriak" dira; beraz, telebista generalista irekiak alor horretan gehiago jokatu behar du. Eta Netflixek hori ere egitea erabakiko balu? "Arazo bat izango luke", erantzun zuen: bere eskaintza globala da, eta zaila da Euskal Herriko, Ingalaterrako, Alemaniako edo Frantziako albisteak egitea. Hala ere, arriskua izango litzatekeela aitortu zuen.
3. Telebista autonomikoen indargunea: gertutasuna
Kanal autonomikoek urtetan asmatuz erabili duten formula, azaldu zuenez, hau da: "gertutasuna, hemen alboan gertatzen dena kontatzea". Tokiko informazio euskalduna (politikoa soilik izan beharrik ez duena; soziala eta kulturala ere bai), pilota, Euskal Herriko Itzulia… "Zeure-zeurea den horretan indartu behar duzu". Eta horrek egunean 24 ordu betetzeko ematen ez badu, ez da ezer gertatzen: oso ondo doan okindegi bat ere ez dago irekita goizeko hirurretan.
Telebista publikoaren egitekoari buruz, nabarmendu zuen "ez dela gauza bera telebista publikoa egitea eta telebista gobernamentala egitea", eta, inor aipatu gabe, telebista publikoak telebista gobernamentala egitera iristeko joera orokor oso argia duela iruditzen zaiola esan zuen.
4. Telebista irekia, gurina eta ogia
TDTaz, gero eta kanal gehiago eta audientzia gero eta zatituagoa dagoela, Lejarza grafikoa eta argia izan zen: "Gurina ez da ogi-birrinean zabaltzen, ogi puska bat behar du". Telebista hainbeste ari da zatitzen, non arazoak izaten hasi den gurina —hau da, publizitatea— zabaltzeko, eta hor dute garrantzia kanal bat baino gehiago biltzen dituzten multimedia taldeek, publizitate horri berriro "ogi puska bat" emateko.
Telebista generalisten ekoizpena ere balioan jarri zuen plataforma berrien aurrean: ordainpeko plataformetako serieek lortzen dituzten audientziak telebista irekiko programa gaitzetsien audientziekin alderatuz gero, aldeak itzelak dira; beraz, hurrengo urratsa audientzia horiek balioan jartzea izango dela iragarri zuen, publizitatearen prezioa igota. Eta komunikabideek gizartean duten garrantzia nabarmentzeko, galdera bat egin zuen: zein da azken urtean gehien hitz egin dugun gaia? Katalunia. Eta Netflixek ez dio segundorik ere eskaini; tira, bai, dokumental bat badu.
5. Telebistaren hiru etapa
Lejarzak telebistaren historia hiru etapatan banatu zuen. Paleotelebista: kateek emititzen zutenaren ia %100 haiek berek ekoizten zuten (Espainian, RTVE bakarrik, telebista pribatuak etorri arte). Neotelebista: telebistek jada ekoizten ez duten produktu baten paketatzaile soil izatea erabakitzen dute, eta horrek ekoiztetxe independente ugari sortzen ditu; Internet iritsi arte irauten du. Eta orainaldia, non Internetek dena apurtzen duen: lehen, telebistaren balioa lizentzia bat edukitzea zen, "estanko bat edo farmazia bat edukitzea bezala, ez edonork ezin zuena"; Internetekin zubi hori apurtzen da, eta hor dago Netflix, inolako lizentziarik erabiltzen ez duena.
Orain publikoak erabakitzen du zer ikusi, noiz eta non, eta kanal tradizionalek euren online plataformak ezartzen dituzte (RTVE a la carta, Atresplayer, Mediasetren Mitele). Eta ohartarazi zuen: "hizkuntza aldatzen denean, hizkuntza hori hitz egiten eta erabiltzen duen gizartea ere aldatzen da". Bere seme-alabek ez dituzte jasaten publizitate-etenaldi lau dituzten serieak, eta jende askok izerdi hotzetan ikusten du zinean pelikula bat, mugikorra piztu ezin duelako. Batzuek Metatelebista deitzen diote eta besteek Hipertelebista: pantailez inguratuta bizi gara, gure zerbitzura, eta inork ez digu esaten zer ikusi eta noiz ikusi. Telebista gure mugikorren antzekoa izaten hasi da: "50 aplikazio ditugu eta bost bakarrik erabiltzen ditugu; kanal pila bat ditugu eta gutxi batzuk bakarrik ikusten ditugu".
6. Mundu mailako plataformetara
Hurrengo hamarkadan, "zeinetan espero dudan ondo erretiratuta egotea", lehia ez dela izango kanalen artean, ezta ikus-entzunezko komunikazio taldeen artean ere, plataformen artean baizik, iragarri zuen Lejarzak; plataformak "dena dagoen merkataritza-zentroak" bezalakoak izango dira. Uste du mundu osoan hamar edo hamaika plataforma izango direla, "gehienez hamabi", eta banan-banan aipatu zituen: Disney; Netflix (130 milioi harpidedun inguru ditu, negozio tradizionala hankaz gora jarri du eta 200 milioira iritsi nahi du, baina horretarako Txinan sartu behar du; berak aitortu zuenez, eredu horrek beldurra ematen dio, marrazoen antzekoa baita, etengabe mugimenduan egon behar baitute); AT&T, Warner Bros.ekin; Comcast, Universalekin; Amazon, "irabaziko duela uste dudana", "abantaila lehiakor itzela" duelako: ikusleak "goitik behera" ezagutzen ditu eta, haren iritziz, oraingoz "motorrak berotzen" besterik ez dago; Google, YouTuberekin eta bere milioika bideorekin; Facebook, 2.000 milioi erabiltzaile baino gehiagorekin; Al Jazeeraren inguruko mundu musulmana; txinatarrak; britainiarrak, BBCren inguruan eta ingelesaz baliatuz; eta hamaikagarrenik, herrialde garrantzitsu bakoitzaren tokiko plataformak (Frantzia, Alemania, Italia…).
Gainera, hurrengo hamarkada oparoa iragarri zuen talde horien arteko fusioetan, handiago izateko, eta, lehenago ere, erraldoietatik kanpo geratu diren enpresen erosketetan, Paramount edo Sony bezalakoetan, "sartu gabe partida jokatu ezin dutenak".
7. Espainiako kasua eta Latinoamerikako merkatua
Espainiako kasuan, LovesTV plataforma —RTVE, Atresmedia eta Mediaset elkartu berri ziren haren inguruan, eta kanal autonomikoen parte-hartzeari ere irekita dago— "bat-egitean ez, lankidetzan eta akordioan" oinarritzen dela zehaztu zuen. Eta iritzi zuen, "azkenean zentzu pixka bat jartzen bada", gaztelaniaren potentziala aprobetxatu eta Latinoamerikako merkatuarekin plataforma handi bat osatu beharko litzatekeela (Televisa aipatu zuen adibide gisa), Espainian lor daitekeen audientzia asko biderkatuko lukeena eta plataformen mundu-partida jokatuko duten erraldoietako bat izango litzatekeena.
8. Egokitu ez den sektorea
Lejarzak zalantzan jarri zuen zergatik dauden oraindik Zinema Akademia bat alde batetik eta Telebista Akademia bat bestetik: "Zer zentzu du?" Imanol Arias, jarri zuen adibide gisa, berbera da "Cuéntame" egiten duenean eta pelikula bat egiten duenean. "Panorama erabat aldatu dela erakusten duen isla argia da, eta, hala ere, sektoreak ez ditu egin egoera berrira egokitzeko aldaketak". Gaineratu zuen etorkizun hurbilean iSports-ek, errealitate birtualak eta bot-ek garrantzi handia izango dutela. Eta gogoeta batekin amaitu zuen: gaur egun merkatua hartzen ari diren Amazon, Facebook, YouTube… duela 25 urte ez ziren existitzen ere.
Hona hemen ekitaldiaren argazki batzuk:

Mikel Lejarza (Bilbo, 1956) Komunikazio Zientzietan doktorea da (Madrilgo Unibertsitate Konplutentsea) eta Geografia eta Historian lizentziatua (Deustuko Unibertsitatea). Kazetaritzan hasi zen bere jaioterrian, El Correo egunkarian bekadun gisa, Unibertsitatean eta Hezkuntza Ertainean eskolak ematen zituen bitartean. 1983ko martxoan, oposizioan plaza lortu ondoren, Radio Euskadiko lehen zuzendari izendatu zuten, Espainiako lehen irrati autonomiko publikoarena; bere zuzendaritzapean Ramón García eta Patricia Gaztañaga fitxatu zituen. 1987an Euskal Telebistako Programa zuzendari izan zen; 1988an, Informatibo eta Kirol zuzendari, eta 1991n, Antena eta Programazio zuzendari gisa, kanalaren eduki guztien ardura hartu zuen. Euskal Telebistan egondako urteetan "La cocina de Carlos Arguiñano", "Goenkale" eta "ETB kantxa" bezalako saioak sortu ziren. Irratian, prentsan, telebista pribatu eta publikoetan, zineman eta ekoiztetxeetan lan egin du, liburuak argitaratu ditu eta gaztetan pare bat antzezlanen egilekide ere izan zen; zenbait musika talderen lehen diskoan ere parte hartu zuen. Deustuko eta Nafarroako unibertsitateetan eskolak eman ditu eta gaur egun Madrilgo Konplutentsean ematen ditu; 2014 amaieratik, astero artikulu bat idazten du El Periódico de Catalunya egunkarian. Telecinco-ren arrakasta handietan aktiboki parte hartu zuen zuzendari orokor gisa, eta ondoren Grupo Árbol-eko kontseilari ordezkaria, FDF kanaleko zuzendaria eta "Los Supervillanos"-en ekoizle exekutiboa izan zen, Espainian telefoniarentzat ekoitzi zen lehen seriea. 2006an Antena 3ko zuzendari orokor izan zen, eta arrakasta handien sortzaile; "La isla mínima" filmaren koekoizle gisa, 10 Goya irabazi ditu. Gaur egun Atresmedia Cineko presidentea da.
Bidaia bat Big Bang-etik gaur egunera, zientziaren eta artearen artean
Data: 2026ko abenduaren 2a
Ordua: 19:00
Lekua: Modelo Aretoa
XII. edizioa
Data: 2026ko azaroaren 24a
Ordua: 19:00
Lekua: Modelo aretoa
Gonbidatu nagusia: Xabier Eizagirre, BasqueScout VFX-ren sortzailea
Data: Azaroak 20-21
Ostiralean 09.00-14.00 eta 16.00-19.00
Larunbatean 10.00-14.00 eta 16.00-20.00
Lekua: Zarauzko Malekoian, Dama ondoan
info@kuantika.eus edo 945 180 736