Zarautzen Zientziaz Blai 2022

2022ko azaroaren 22an

Zarauzko hiru ikerlari gaztek —Iraitz Cordero, Goratz Beobide eta Martin Irizar— beren lana aurkeztu zieten DBH, Batxilergo eta Lanbide Heziketako ikasleei Modelo Aretoan. Ekitaldiari itxiera emateko iragarrita zegoen Mikel Sanz ezin izan zen etorri. Haren ordez, teknologia kuantikoei buruzko hitzaldia Javier González Condek eman zuen, Mikel Sanzen taldeko (UPV/EHU) ikerlariak eta Quantum Mads startuparen sortzailekideak.

Saioaren laburpena

Aurkezpena eta ikuspegi orokorra

Ekitaldiak zientziaren eta teknologiaren punta-puntako esparruekin lotutako euskal ikerlari gazteak biltzen ditu, haien lana gizarteari hurbiltzeko, dibulgazio zorrotza sustatzeko eta bokazio zientifikoak bertako eremuan bultzatzeko. Jardunaldia bi blokeetan antolatu zen: alde batetik, hainbat arlotako hiru ikerlari gazteren hitzaldiak, eta, amaieran, fisika eta teknologia kuantikoei buruzko hitzaldi nagusia.

Iraitz Cordero: adimen artifizialaren aplikazioak

• Profila eta ibilbidea: telekomunikazio-ingeniaria, Ingeniaritza Konputazionalean eta Sistema Adimenduetan masterduna (UPV/EHU) eta ekintzailea. TotalChek garatu zuen, industria-enpresei adimen artifizialeko (AA) soluzioak ematen dizkien sistema bat, prozesuen puntu kritikoak detektatzeko eta etengabe hobetzeko; horri esker, Silicon Valleyn egonaldi bat egin zuen. Hainbat hackathonetan finalista eta irabazle izan da. Gaur egun myDentist startupeko CTOa (teknologia-zuzendaria) da.
• Azaldutako aplikazio praktikoak:
  • Odontologia eta osasuna: irudien bidez aho-hortzetako aurrediagnostiko doakoa egiteko aukera ematen duen mugikorrerako aplikazio bat garatu da, eta horrek osasunerako sarbide prebentiboa errazten du.
  • Industria eta mantentze-lan prediktiboa: AA ereduak makineria industrialaren funtzionamendua aztertzeko, anomaliak garaiz detektatzeko (adibidez, pieza akastunak) eta ekoizpen-plantetan ustekabeko geldialdiak saihesteko.
• Hausnarketa: teknologia ongizate sozialaren zerbitzura jartzearen garrantzia nabarmentzen du, eta gazteak bertako eremutik irtenbide berritzaileak garatzeko gaitasunean konfiantza izatera animatzen ditu.

Goratz Beobide: bero-boladen iragarpena AAren eta klimatologiaren bidez

• Profila eta ibilbidea: UPV/EHUko ADEn lizentziatua eta Cadizko Unibertsitateko Ozeanografia Zientzietan lizentziatua; Ozeanografia Fisikoan espezializatua eta Klimaren Fisikan masterduna. Doktoretza egiten ari da Hamburgoko Unibertsitateko Ozeanografia Institutuan (Max Planck Institutuarekin lankidetzan). Bere tesiak aztertzen du posible ote den bero-boladak gaur egun baino zehaztasun handiagoz iragartzea, MPI Grand-Ensemble modeloko datuak (15.600 urtekoak) eta sare neuronalak erabiliz.
• Ikerketa nagusia:
  • Europan areagotzea: Nature aldizkarian argitaratutako ikerketetan oinarrituta, azaltzen du Europako bero-boladak iparraldeko hemisferioko beste eskualde batzuetan baino lau aldiz azkarrago areagotzen direla, eta 2003an Frantzian izandako hondamendia gogorarazten du (70.000 heriotza inguru).
  • Aurretiazko iragarpena: Ipar Atlantikoko ozeanoaren inertzia termikoa aztertuz eta sare neuronalak simulazio klimatiko masiboei aplikatuz, hiru eskualde gako identifikatzen ditu: Iberiar kosta eta penintsulako mendebaldea, Mediterraneo itsasoa, eta Ipar eta Baltiko itsasoak.
  • Ondorioa: udaberrian eskualde horietan gainazaleko tenperaturak dituen anomaliei esker, hilabete lehenago aurreikus daiteke udako bero-boladen larritasuna Europa mendebaldean eta erdialdean, eta horrek kalte humanoak eta ekonomikoak prebenitzea errazten du.

Martin Irizar: nanomaterialen fisika

• Profila eta ibilbidea: UPV/EHUko ingeniari elektronikoa eta fisikaria; Nanozientzia eta Nanoteknologia masterra egiten ari da. Ikerlan Zentro Teknologikoan eta, 2019tik, Donostia International Physics Centerren (DIPC) aritu da ikertzen, nanometro-eskalako materialen ikerketa teoriko eta konputazionalean zentratuta. Grafenoari eta fisika kuantikoari buruzko master-proiektu bat garatzen ari da.
• Hitzaldiaren edukia:
  • Punta-puntako nanomaterialen azterketan aplikatutako fisika teorikoaren oinarriak aurkezten ditu, adibidez eskala atomikoko grafenoarenak.
  • Erakusten du simulazio konputazionalak aukera ematen duela materiaren portaera eskala mikroskopikoetan aurreikusteko eta ulertzeko, hura fabrikatu eta teknologian txertatu aurretik.

Javier González Conde: mekanika eta teknologia kuantikoak

• Profila eta ibilbidea: konputazio kuantikoko ikertzailea Mikel Sanzek (UPV/EHU) zuzendutako taldean, eta Quantum Mads startup-aren sortzailekidea; matematikan eta fisikan trebatua. Ikerketa-taldearen ordezkari gisa etorri zen jardunaldiko hitzaldi nagusia ematera, Mikel Sanz ezin izan baitzen etorri.
• Fisika kuantikoa desmitifikatzen: zientzia-fikzioak zabaldutako mitoak baztertzen ditu: teknologia kuantikoek ez dute argia baino azkarrago bidaiatzeko aukerarik ematen, ez dute materia fisikoa teletransportatzen, eta ez dute edozein arazo matematiko berehala ebazten.
• Oinarriak eta printzipioak: azaltzen du mekanika kuantikoak eskala atomikoko fenomenoak azaltzen dituela, fisika klasikoa aplikagarria ez den tokian, kontzeptu gakoetan oinarrituta: gainezarpena (bit kuantikoak edo kubitak, 0, 1 edo biak aldi berean izan daitezkeenak) eta korapilazio kuantikoa.
• Garapen- eta eragin-esparruak:
  1. Konputazio kuantikoa: optimizazio-algoritmoen eta ordenatu gabeko zerrendetako bilaketaren azelerazio esponentziala (Groverren algoritmoa bezala).
  2. Komunikazio kuantikoak: korapilazioan oinarritutako transmisio zifratuaren bidezko komunikazio-kanal ultra-seguruak eta urraezinak.
  3. Metrologia kuantikoa: doitasun handiko neurketa-tresnak, medikuntzan aplikagarriak (gutxiago inbaditzen duten eskanerrak eta sentsoreak).
• Euskadiko ekosistema zientifikoa: esparru honetan euskal ikerketa-sareak izan duen hazkunde eta eragin handia aipatzen du (DIPC eta UPV/EHU bezalako erakundeekin, eta OpenSuperQ bezalako Europako kontsortzioetan parte hartuta), eta teknologia propioa sortzearen eta bertako ikertzaileen talentua atxikitzearen lehentasuna azpimarratzen du.

Hitzaldia irudietan