2025ko otsailaren 20an, Zarauzko Modelo Aretoan, hitzaldi argigarri eta aberasgarri bat entzuteko aukera izan genuen; argumentazio sendokoa, buloen eta erdi egiazko albisteen garai hauetan. Izan ere, albiste horiek oihartzun handia dute gaizki deituriko «sare sozialetan»; gaizki deituak, gutxi batzuk aberasteko «baino» ez baitute balio… Hemen uzten dizuegu Fernando Valladaresekin egindako ekitaldiaren bideo grabaziorako esteka.

1. Diagnostikoa: Muga mugan dagoen planeta

• Latigazo hidroklimatikoa: Beroketa globala uraren zikloa modu bortitzean aldatzen ari dela azaldu zuen Valladoresek. Atmosfera beroago batek ur-lurrun gehiago metatzen du, eta horrek lehorte gogorragoak eta, aldi berean, euri askoz torrentzialagoak (azkenaldiko DANAk, esaterako) eragiten ditu.

• Planetaren mugak: Egungo kontsumo mailari eusteko, segurtasun planetarioko muga gehienak gainditu ditugu (biodibertsitatea, karbonoaren zikloa, ura).

• Belaunaldien arteko hipoteka ekologikoa: Etorkizuneko belaunaldiei dagozkien baliabideak kontsumitzen ari gara haien baimenik gabe; gure ondorengoen “behartutako zorpetze” gisa definitzen du berak.

2. Ekonomia bizitzaren aurretik

• Elikadura sistema: Gaur egun munduko biztanleriak behar duen janari kopurua bikoizten da, baina goseak dirau, sistemak etekin ekonomikoa eta merkatua lehenesten dituelako pertsonen benetako elikaduraren gainetik.

• Klima aldaketaren kostua: Hondamendi klimatikoek bilioika dolarreko kostua dute jada. Aseguru-etxeak arrisku-eremuetan polizak bertan behera uzten hasi direla adierazi zuen egileak, kalteak jada ez baitira ekonomikoki “aseguragarriak”.

• Inbertsio lehentasunak: Munduko BPGaren ehuneko askoz handiagoa bideratzen da industria militarrera klima-aldaketa arintzera baino, nahiz eta muturreko gertakariek estatistikoki gatazka belikoek baino heriotza gehiago eragin.

3. Krisi demokratikoa eta eskubideena

• Demokraziaren higadura: Valladoresek defendatzen duenez, erakundeak eta ingurumen-legeak ahultzea beharrezkoa da sistema ekonomikoak baliabideak agortu arte erauzten jarrai dezan, legezko edo gizartearen erresistentziarik aurkitu gabe.

• Erakundeen sinesgarritasun falta: Katastrofe klimatikoen aurreko erantzun ez-eraginkorrak herritarrek demokraziarenganako konfiantza galtzea dakar, eta horrek biztanleriaren sektore batzuk (batez ere gazteak) jarrera autoritarioagoetara bultzatzen ditu.

4. «Berrizibilizazio» baterako proposamenak

• Lehiatik elkarlanera: Ereduak lehiakortasun agresibotik herritarren arteko kolaboraziora igaro behar du, baliabide urriak banatzeko kooperatzea eraginkorragoa dela frogatuz.

• Nahikotasunaren ekonomia (Deshazkundea): «Muturreko ugaritasuna» kontzeptua proposatzen du: kontsumo materiala murriztea osasun mentalean, denbora librean, berdintasunean eta justizia sozialean irabazteko.

• Naturaren eskubideak: Mar Menorren nortasun juridikoa edo ingurumen osasuntsurako giza eskubide berria bezalako aurrerapenak nabarmentzen ditu, ondasun komuna interes pribatuaren aurrean babesteko tresna gisa.

Ondorioa: Fernando Valladoresek dioenez, kolapsoa egungo ereduaren joera logikoa bada ere, oraindik posible da «berrizibilizazioa», etorkizun desiragarriak imajinatzeko eta etika eta bizitza politikaren erdigunean jartzeko gai bagara.

Hitzaldiaren argazki batzuk