Zer dakigu benetan Alzheimerraz?

2023ko maiatzaren 23an

Berrehun lagun inguru bildu ginen Zarauzko Modelo Aretoan, Miren Altuna doktore zarauztarra entzuteko; neurologoa eta CITA-Alzheimer fundazioko ikertzaile doktoratu ondokoa da. Alzheimer gaixotasunaren diagnostikoan eta etorkizuneko tratamenduetan egindako aurrerapenei buruzko ikasketa-saioa izan zen, bertaratutako guztientzat modu errazean azaldua eta gaixotasunari aurre egiteko bideari buruzko mezu itxaropentsuekin.

Miren Altunak azaldutako argudioen gogo biziak eta, aldi berean, sakontasunak oso modu zuzenean iritsi ziren bertaratutako gehienengana; azalpenaren ondoren, galdera ugari egin zizkioten. Guztiok poztasun handia sentitu genuen Zarauzko ikertzaile gazte bat ikerketa medikuaren arlo hain aurreratuan aurkitzeaz.

Hitzaldiaren laburpena

Sarrera eta terminologiari buruzko argibideak

Miren Altunak oso errotuta dagoen uste oker bat gezurtatuz hasi zuen hitzaldia: dementzia senila ez da existitzen. Autonomia edo gaitasun kognitiboak galtzea ez da inoiz zahartzaroaren ondorio hutsa; beti dago hori eragiten duen gaixotasun bat atzean. Zahartze normalak aldaketa arin batzuk dakartza, hala nola izen propioak gogoratzeko noizbehinkako zailtasuna edo ikasterakoan kontzentrazio handiagoa behar izatea, baina horiek ez dute eragozten bizitza autonomoa izatea.

Errendimendu kognitiboaren faseak

Funtsezkoa da pertsona bat zein etapatan egon daitekeen bereiztea:

• Kognitiboki osasuntsu: memoriaren, arretaren eta hiztegiaren errendimendua adinari eta hezkuntza-mailari dagokiena da.
• Memoriari buruzko kexa subjektiboak: pertsonak bere ingurukoekin alderatuta errendimendua okerrera egin duela somatzen du, baina balorazio klinikoek normaltasunaren barruan dagoela erakusten dute.
• Narriadura kognitibo arina: errendimendu objektiboa espero zena baino txikiagoa da eta aldaketak antzematen dira, baina oraindik ez dute eguneroko autonomian eragiten (pertsonak bere kontuak eramaten edo lanean jarraitzen du). Fase honetan egin behar da diagnostiko goiztiarra.
• Dementzia: narriadura kognitiboak jada mugatzen du eguneroko zereginak kudeatzeko autonomia, hala nola medikazioa edo finantzak.

Narriadura kognitiboaren kausak eta diagnostiko diferentzialak

Narriadura kognitibo guztia ez da Alzheimer gaixotasuna. Neurologoek beste kausa garrantzitsu batzuk ere ebaluatu behar dituzte:

• Arazo baskularrak: aurreko iktusak edo odol-hornidura murrizten duten garuneko mikroinfartuen pilaketa.
• Nahaste psikiatrikoak: depresio larriak asko eragin dezake errendimendu kognitiboan, eta hori hobetu ohi da depresioa tratatzean.
• Aldaketa metabolikoak: adibidez, tiroideko arazo larriak.
• Sendagaien bigarren mailako ondorioak: zenbait sendagairen (esate baterako, benzodiazepinen) kontsumo kronikoak errendimendu kognitiboa okertzen du eta erortzeko arriskua areagotzen du.
• Azken aldiko infekzioak: koronabirusak (SARS-CoV-2) narriadura kognitiboa eragin dezakeela ikusi da, eta probabilitatea txikiagoa dela txerto-pauta osoa hartuz gero.
• Loaren eta ohituren arazoak: kalitatezko loa ez izateak eta lo-apnea sindromeak garunean substantzia toxikoak pilatzea errazten dute.

Beste gaixotasun neurodegeneratibo batzuk

• Lewy gorputzen gaixotasuna: Alzheimerraren ondoren maiztasunez bigarren gaixotasun neurodegeneratiboa; Alzheimerraren eta Parkinsonaren sintomak uztartzen ditu.
• Parkinson gaixotasuna: bizi-esperantza handitu ahala, garrantzia hartu du Parkinsona duten pazienteen eremu kognitiboaren afekzioak.
• Degenerazio lobar frontotenporala: pertsona gazteagoei (60 urte inguru) eragin ohi dien dementzia da, eta askotan jokabide-aldaketekin hasten da, depresioarekin edo hizkuntza-zailtasunekin nahas daitezkeenak.

Alzheimer gaixotasuna

Munduan narriadura kognitiboaren kausa ohikoena da. Bere eboluzioak 30 urte arte iraun dezake, garunean aldaketa biologikoak hasten direnetik heriotzara arte.

• Markatzaile biologikoak: bi substantzia toxikoren pilaketak ezaugarritzen du: amiloidea, neuronen artean pilatzen dena eta neuronen heriotza eragiten duena, eta tau proteina, neuronen barruan dagoena. Gaur egun oso modu fidagarrian neur daitezke bizkarrezur-puntzio baten bidez, eta etorkizun hurbilean, odol-analisien bidez.
• Sintomak: ohikoena azken aldiko memoria galtzea da (eguneroko oroitzapenak), baina gaixotasuna hasieran jokabide-koadroekin, hizkuntza-alterazioekin edo are krisi epileptikoekin ager daiteke, Alzheimerrak epilepsia izateko arriskua areagotzen baitu.
• Genetika: zorrozki hereditarioak (genetikoki zehaztuak) diren kasuak % 1 baino gutxiago dira, eta goiz agertu ohi dira (65 urte baino lehen). Kasu berezi bat Down sindromea duten pertsonak dira: nahikoa luze bizi badira, Alzheimerraren patologia garatzeko probabilitatea % 100ekoa dute.

Tratamenduak, saio klinikoak eta prebentzioa

• Gaur egungo tratamendu sintomatikoak: sintomak aldi baterako hobetzen dituzten eta neuronen biziraupena indartzen duten sendagaiak; zenbat eta lehenago eman, orduan eta baliagarriagoak dira.
• Sendagai eraldatzaile berriak: tratamendu berriak garatzen eta onartzen ari dira, esate baterako amiloidearen aurkako anti-gorputz monoklonalak (adibidez, lekanemab), gaixotasunaren aurrerapena fase goiztiarretan % 30 inguru moteltzea bilatzen dutenak, nahiz eta kostu oso handia duten eta jarraipen zorrotza eskatzen duten.
• Bizi-ohiturak (FINGER azterketa eta CITA-Alzheimerreko proiektuak): ohitura osasungarrietan oinarritutako esku-hartze ez-farmakologikoak ikertzen dira (dieta mediterraneoa, jarduera fisikoa, estimulazio kognitiboa eta kontrol baskularra) dementzia prebenitzeko edo agertzea atzeratzeko.
• Zaintzaileentzako laguntza: ikerketak hurbilekoen eta zaintzaileen bizi-kalitatea hobetzean ere jarri behar du arreta, oso gogorra baita gaixotasun hau emozionalki.

Gomendatutako liburuak

Saioari hasiera emateko, hizlariak gomendatutako liburuen ohiko zozketa egin zen. Oraingoan hiru izan ziren: Carme Eliasen Cuando ya no sea yo, José Luis Molinuevoren Vivir con el Alzheimer eta Saúl Martínez Hortaren Cerebros rotos.

Esker ona

Hitzaldiaren amaieran, hizlariari esker onezko oroigarri bat eman zitzaion, Jose Antonio Legorburu margolari zarauztarraren lan bat.

Solasaldia

Modelo Aretoko ekitaldiaren ostean, hizlariarekin hitzaldi-afari bat egin zen. Bertan, ikerkuntzan aritzen diren pertsonen bizitzaren alderdi asko partekatu ahal izan ziren, batez ere gainditzeko bide gogor bati aurre egin behar dioten gazteenak.

Hitzaldia argazkitan