Félix Zubiaren erantzunak:

Solasaldiak koronabirus garaian I

Saioa zuzenean jarraitu zuen publikoaren galderei emandako erantzunak, denbora faltagatik erantzun gabe geratu zirenak:

*Erantzunak galderak egin ziren hizkuntza berean daude.

1.- (Jon Iturralde)

• Badirudi adostasun handia dagoela gure etorkizunerako gure bizimoduan zerbait edo asko aldatu behar dugula dioen ideiaren inguruan. Baina, zer da aldatu beharko litzatekeena edo aldatu beharko genukeena «dena pasatzen denean»?

Nire ikuspuntutik, garrantzitsuena honako hau litzateke: Zientzialariak merezi duten bezala tratatzea. Gure ikertzaileak, batez ere gazteenak, bekadun gisa esplotatuta daude, gizarte-segurantzarik gabe eta miseriazko soldatekin. Herrialde aurreratu bat nahi badugu, ondo ordaindutako eta egonkortasuna duten zientzialariak behar ditugu. Zaintza-zerbitzuak sustatzea: hornidura ona duen osasun publikoa, zaintzaile nahikoa eta ondo ordainduak dituzten zahar-etxeak, gizarte sare bat… Indibidualismoa alde batera uztea. Geu bakarrik ez gara ezer, globalki pentsatuko duen gizarte sare bat behar dugu, ez hain berekoia. Turismo masiboa sektore ekonomiko gisa birpentsatu. Sustatzen duen eskualdeko etxebizitzari, bere eredu ekonomikoari eta bere paisaia zein ekologiari (zentzurik zabalenean) eragiten die. Eta bidaia luzeekin eragiten dugun oihartzuna kontuan hartu behar dugu: ingurumen-kaltea, tokiko ekonomian eta bizimoduan duen eragina, infekzioen transmisioa…

2.- (Ana Belén Juaristi)

• Ez al duzue uste eltzeak eztanda egin dezakeela, gazteak matxinatu daitezkeela, honek guztiak urrunetik eragiten dielako?

Ez dut uste. Nire ustez, adin guztietako pertsonek bezala, gertatzen ari denaren eta neurriak zertarako diren azalpenak behar dituzte. Neurri autoritarioek, jatorria azaldu gabe, uko egitea eta ez betetzea sor dezakete. Egoera ekonomikoari eta lan baldintzei buruz ari bazara, arrazoia ematen dizut. Ezin dugu gazte prekariorik eduki, soldata miserableekin, egonkortasunik eta gutxieneko segurtasunik gabe. Gizartearen zati handi bat egoera prekarioan badago, egoerak eztanda egin dezake.

3.- (Luis Laskurain)

• Zenbatekoa da, batez beste, trafiko-istripuek, kirolek eta abarrekoek okupatutako ZIU (UCU) oheen ehunekoaren erabilera? Loturarik al du kirola egiteko neurri murriztaileekin?

Solasaldian erantzun zen. ZIU baten ohiko okupazioa % 80koa da, eta % 20ko tarte ideala du infekzio agerraldietarako, biktima anitzeko trafiko istripuetarako… Normalean, trafiko, lan edo kirol istripuek ZIU bateko oheen % 15 inguru hartu ohi dute, ospitale batetik bestera asko aldatzen den arren.

4.- (Iñaxio Eizagirre)

• Konfinatu asintomatikoak? » asintomatikoak izan daitezke milaka eta milaka. Bere etxean egoteko eskubide osoa daukate. Nik uste soluzio hoberik bilatzia badagoela.

• Beste galdera bat. Halako egoera batean zilegi al dira PATENTE farmazeutikoak? Industri hauen interesak humanitatearen gainetik al daude.

Galdera hau saioan erantzun zen, baina gazteleraz. Sintomarik gabeko pazienteak asko eta asko dira, sintomak dituztenak baino gehiago. Noski euren etxeetan egoteko eskubidea dutela, arazoa da ezin dutenean. Etxean egoteko bakarkako gela bat behar dute, komun bat beraientzat bakarrik, eta harremanik ez izan. Ezin badute, beste aukeraren bat eman behar zaie, eta horretarako daude hotelak, edo beste egiturak. Patenteetarako eskubideak mugatua behar luke. Ezin da dirua dela eta hainbeste pertsonaren bizia jokoan jarri.

5.- (Ana)

• Egia al da gaixotasuna igaro dutenek immunitate guztia ez izatea edo oso gutxi izatea? Zer dago egia airetik kutsatzen dela dioen horretan?

Immunitatearen gaia gero eta argiago dago. Gaixotasuna pasatzen bada, antigorputzak sortzen dira eta ez da berriro infektatzen. Dakiguna da zenbat irauten duen immunitateak, gaixotasun berria baita. Baliteke bizitza osorako izatea, edo urte batzuetarako. Badira bizitza osorako immunitatea sortzen duten birusak, eta beste batzuk 2-3 urterako. Ez dakigu, urteak igaro ahala jakingo dugu. Birusa tantatxo bidez transmititzen da, eztul egitean edo usain egitean botatzen diren listu-partikula txikien bidez. Tantatxo horiek eskuz edo beste objektu batez ukitzen badira eta arnasten badira, guk ere kutsatu egiten gara. Horregatik, segurtasun-distantzia 1,5-2 metrokoa da. Ez dago aire bidezko transmisiorik, hori askoz kutsakorragoa eta arriskutsuagoa izango litzatekeelako.

6.- (Andoni)

• Noiz jakingo ditugu kasu aktiboak, adibidez, Zarautzen? Badira 2 zepa eta diote Europako zepa askoz arriskutsuagoa dela.

Zarautzen zenbat kasu aktibo dauden jakiteko, test bat egin beharko genieke pertsona guztiei (faringeko igurtzia), eta hori ia ezinezkoa da. Odol-analisiak eginez eta talde zabal batean antigorputzak neurtuz, zenbat jendek jasan duen infekzioa estimatu ahal izango da. Eusko Jaurlaritzak dio laster hasiko dela horrekin, zain gaude. Zepa bakarra da, birusak oso gutxi mutatzen baitu. Aldaketa txikiak egin dituela badakigu, baina oso gutxi, eta hori berri ona da, kontrol hobea ahalbidetuko baitu. Horrela, gutxiago da gripearen moduko sasoiko birus eta urteko birus bihurtzea.

7.- (Mikel)

• Oraindik ez dago adostasunik birusak gainazal desberdinetan (metalak, plastikoak…) arropan eta ilean duen iraupenari buruz.

Ikerketa hauek oso nahasgarriak dira. Gauza bat da birusa gainazal batean bizirik egotea, eta beste gauza bat da kutsakorra izateko kopuru nahikoa izatea. Badakigu birusak ordu batzuk irauten duela gainazal eta materialetan, batzuetan besteetan baino gehiago, baina oso gutxi kutsatuko luke. Birusa listu-partikula edo sekrezioen bidez kutsatzen da, eta arriskua pertsona batetik gertu egotea da (1,5-2 metro baino gutxiago), espazio itxi batean 15 minutu baino gehiagoz. Gainazal edo objektu bat ukitzeak ordu batzuk geroago arrisku askoz txikiagoa luke.

8.- (Mikel)

• Pozoitze-egoeraren edo setio-egoeraren deklarazioarekin ez al litzateke asintomatikoen konfinamendurik egongo?

Alderdi legala Juanjok askoz hobeto kontrolatzen du. Pozoitze-egoera batean (salbuespen-egoera), asintomatikoak euren nahiaren aurka konfina litezke epaile baten baimenik gabe; egungo egoeran, ordea, ez.

9.- (Mikel)

• 112 kasu daude Zarautzen. Zenbat asintomatiko egon litezke edo test egin ezin izan zaien pertsonak? Noiz jakingo dugu zeintzuk diren aktiboak?

Benetako kopurua askoz handiagoa izango da, bai asintomatikoengatik, baita testik egin ez zaien sintoma arineko pertsonengatik ere. Beste galdera batean erantzun denez, Zarautzen zenbat kasu aktibo dauden jakiteko test bat egin beharko genieke pertsona guztiei (faringeko igurtzia), eta hori ia ezinezkoa da. Odol-analisiak eginez eta talde zabal batean antigorputzak neurtuz, zenbat jendek jasan duen infekzioa estimatu ahal izango da. Eusko Jaurlaritzak dio laster hasiko dela horrekin, zain gaude.

10.- (Anonimo)

• Zer diozu MMSri buruz? Ari dira esaten USAn ari direla frogak egiten honekin… MMS delakoa.

MMS eta bere eratorriak oinarri zientifikorik gabeak dira. Miracle Mineral Solution du bere ingelesezko izena, mirarizko soluzio minerala. Lejiaren familiako gai bat da, berez gorputzarentzat toxikoa ere izan litekeena kontzentrazio altuetan.

11.- (Denis Elortza)

• Zein lotura ikusten duzu covid19 birusarekin eta klima aldaketarekin?

Oso lotura handia dute, batez ere naturari egindako kalteekin harremana duelako. Batetik, koronabirusa animalietan zegoen, eta pertsonetara pasa bada hauen ekosistema naturalak urratu ditugulako da. Bestetik, badirudi poluzio handiko tokietan infekzio gehiago daudela eta larriagoak direla, baina hau frogatzeko dago.

12.- (Olatz Gesalaga)

• Pertsona asintomatiko batek zein tratamendu du? Kuarentena?

Sintomarik gabeko pertsonak ez du tratamendurik behar. Isolamendua jartzen zaio (berrogeialdia), besteak kutsatu ez ditzan.

13.- (Txomin)

• Judy Mikovits zientzialaria ezagutzen, hau guztia iruzurra omen da.

Emakume honek dio koronabirusa laborategian sortua dela, maskarilek ez dutela balio, eta isolamendua ez dela beharrezkoa. Gripearen txertoaren eragin kaltegarriaz ere hitz egiten du. Oinarririk gabeko baieztapenak dira, arriskutsuak, eta kasurik egin behar ez zaienak.

Juanjo Álvarezen erantzunak:

Solasaldiak koronabirus garaian I

Saioa zuzenean jarraitu zuen publikoaren galderei emandako erantzunak, denbora faltagatik erantzun gabe geratu zirenak:

*Erantzunak galderak egin ziren hizkuntza berean daude.

1.- (Jon Iturralde)

• Badirudi adostasun handia dagoela gure etorkizunerako gure bizimoduan zerbait edo asko aldatu behar dugula dioen ideiaren inguruan. Baina, zer da aldatu beharko litzatekeena edo aldatu beharko genukeena «dena pasatzen denean»?

Kaixo, Jon, mila esker zure galderagatik; honen eragina dimentsio tektonikokoa da gure gizarteko funtsezko esparruetan (osasunari eta ekonomiari dion eraginetik hasita, gure gizarte-egitura osoan proiektatzen ditu bere ondorioak); horregatik, oraindik goiz da ikasgai gisa ondorio argiak ateratzeko. Ausartuko nintzateke esatera orain bizi dugun une honek gizarteratzea birpentsatzeko modu positiboan eragin dezakeela; ziurrenik, krisi honek gizarte-berrantolaketa bat abiaraziko du, eta argi erakutsiko du elkartze nartzisistak ez direla nahikoak gizarte solidario bat osatzeko. Baliteke pedagogia sozial berri baten begiak irekitzea: benetako balioen zentzua sustatu behar da, orain arte funtsezko gauza bakarra kontsumoa zela zirudienean, hedonismo indibidualistaren zutabeetan finkatutako kontsumo sukaritsu eta emozionala. Erantzukizuna eta elkartasuna izango dira gure gizartearen eta gure demokraziaren (kolektiboa zein indibiduala) etorkizuneko mugarria. 

2.- (Ana Belén Juaristi)

• Ez al duzue uste eltzeak eztanda egin dezakeela, gazteak matxinatu daitezkeela, honek guztiak urrunetik eragiten dielako?

Eskerrik asko, Anabel; kolektibo bereziki delikatua da, baina uste dut uste duguna baino egokitzeko gaitasun handiagoa duela; ez dira ondo pasatzen ari, argi dago, baina gizabide, pazientzia eta erantzukizun lezioa ematen ari dira; kolektibo horrekin oso gutxitan lotzen ditugun hiru balio. Inflexio-puntua (eta ezin izango da ezer ez izatetik dena izatera igaro) deseskalatzearekin batera iritsiko da, eta ikusi beharko da nola erreakzionatzen duten beren “habitat” naturalean, kalean, normaltasun berri hau arautuko duten arauak errespetatuz. Gizarte-erronka bat gehiago da, eta oso garrantzitsua. Haiengan konfiantza izan behar dugu.

3.- (Eduardo García)

• Bai gizarte-arloko neurriak, bai enpresentzako laguntzak, zor publikoarekin soilik finantzatu daitezke. Herrialde bakoitzak eman dezakeen erantzunaz gain, uste duzu ezinbestekoa dela Europak zorraren jaulkipena babestea? Hala egin ezean, Europar Batasunaren etorkizuna jokoan dugu?

Kaixo, Eduardo, mila esker zure galderagatik; beharrezkoa bezain iradokitzailea den gaia da: zalantzarik gabe; baina ez da kontu erraza, dimentsio politikoa gainditzen du; zor “estatala” jaulkitzea baimenduta dago dagoeneko, eta EBZk oso urrats garrantzitsua eman du; baina zorra mankomunizatzea, europaratzea, konplexuagoa da, oraindik Europaren barruan mamitu ez diren etorkizunerako orekak eskatzen ditu. Orain edo inoiz ez; Europaren unea da. Agian, Estatuak handiegiak dira batzuetan arazo txikietarako, baina gaur egun txikiegiak suertatzen dira gure gizartearen oinarriei eragiten dieten arazo handietarako. Irtenbidea ezin da izan arazo global baten irantzubidea estatalizatu edo nazionalizatzea; eta ez bakarrik Estatu askok apenas dutelako aurrekontu-espaziorik kutxa publikoen kargura estimulu fiskaleko plan handi bati ekiteko, baizik eta Europako erakundeei dagokielako kanpoko krisi simetriko honen larritasunaren araberako erantzuna ematea, haren jatorriak ez baitu zerikusirik Estatu bakoitzean aplikatutako politikekin. Europar Batasunak bere 63 urteko bizitzan izan duen erronka sanitario eta ekonomiko handienaren aurrean gaude, Europako azken historiako dimentsio ezezaguneko giza tragedia baten aurrean; Joseph E. Stiglitzek adierazi duen bezala, testuinguru kritikoa da Europaren etorkizunarentzat, sortzeko edo apurtzeko unea. Krisiaren erantzuna ezin da monetarioa soilik izan; horretara mugatzen al da integrazioa? Beharrezkoa zen erantzun pragmatiko eta azkarra, estatuen egoismoen batuketa ez-eraginkorra gainditzea ahalbidetuko zuena. Inoiz baino gehiago, elkarlanean aritzea eta jendeak Europak dakarren nazioz gaindiko demokrazian duen konfiantza indartzea beharrezkoa da. Kontrakoa egitea estatuaren hutsaltasunetik Europar Batasunaren garrantzi-galerara pasatzea litzateke. Edo gehiago integratzen gara, edo desintegratu egiten gara. EBtik ez jarduteak, erakunde europarretatik, krisi sanitarioak sortutako erronka berri eta ikaragarriak eskatzen duen bezala eta ekonomia errealean duen eta izango duen deribada katartikoak eskatzen duen bezala, gaur egun ezagutzen dugun proiektu europarraren amaiera ekar zezakeen. Horregatik guztigatik, azken asteetan Europako estatuetako buruzagien artean pandemia honen kostu ikaragarriei aurre egiteko elkartasun-mekanismo europarrak nola bideratu inguruan izandako desadostasunek inflexio-puntu baten aurrean jarri dute Europar Batasuna: Herritarren interesei balio die ala ez?; Europak, eraikuntza politiko gisa, defendatzea merezi duen gizarte-eredu bat ordezkatzen du?; Ahaztu al du Europa politiko honek bere benetako izateko arrazoia herritarrak garela? Egia esan, horrek guztiak lidergo politikoaren exigentzia eta erronka dakar, eta Europaren eta bere erakundeen protagonismoa aldarrikatzea ahalbidetzen du: etorkizuna birkonkistatzeko unea da, estatu-itxaropenen batuketa huts batetik urrun. Europako erakundeen mobilizazio sendo eta ausart baten alde, eta argumentu politiko eta sozialekin batera, krisi izugarri honen ondorio sozioekonomikoak minimizatzeko hartu beharreko konponbidearen europaratze-eskakizunari babes osoa ematen dioten bi printzipio dei daitezke: subsidiariotasun-printzipioa eta elkartasun-printzipioa. Subsidiariotasun-printzipioari jarraiki, EBk esku hartu behar du asmo handiko ekintzaren helburuak estatu kideek modu egokian lortu ezin dituztenean, eta helburu horiek Batasunaren mailan hobeto lor daitezkeenean. Hori da, hain zuzen ere, astintzen gaituen krisi sanitarioaren ondorioz gertatzen dena. Horrek guztiak oinarritzen du krisi honi erantzuna emateko baliabide eta tresna komunitarioetara jo behar dela. 

4.- (Xabier Zubillaga)

• Zorionak Argentinatik hitzaldi interesgarriagatik. Hernaniko enpresak maskarillak egiteko Txinatik Euskal Herrira makina bat ekartzearen adibideak globalizazioaren aurreko protekzionismora itzultzea esan nahi du?

Eskerrik asko, Xabier, zure galderagatik, zure interesagatik eta Argentinatik jarraitzeagatik. Autarkiarako joera edo protekzionismora itzultzea ez litzateke, nire ustez, errezeta ona izango; horretara iritsi gabe, uste dut krisi honek irakasten digun ikasgaietako bat dela ondasun, produktu eta material estrategiko batzuek Europako subiranotasuna izatea eskatzen dutela, gure mendekotasuna murrizteko. Posible al da Europa osorako politika industrial bat zehaztea? Industri gakoetarako egin dezake eta egin behar du, adibidez automobilgintzarako, bateria elektrikoen fabrikaziorako, gaur egun Txinaren mende baitauden. Gai izan behar du eremu digitalean hori egiteko eta sektore honetan dauden Europako enpresa gutxiak sustatzeko. Erabakigarria da: lurralde nazionalean fabrikatzea, adibidez, gaur egun % 80 Txinak fabrikatzen dituen arnasgailuak eta sendagaiak. Enpresek balio- eta produkzio-kateak birkokatzean pentsatu behar dute, jasanezinak diren ahultasun horiei amaiera emateko. Berreraikuntza oso bat da, 1945 ondorengoaren antzekoa. Gure industria-sarearen eta gaitasun teknologikoen berreraikuntza. Diru asko beharko da. Eta hor sartu behar da jokoan, baita ere, Europako kohesioa eta elkartasuna. 

5.- (Mikel)

• Pozoitze-egoeraren edo setio-egoeraren deklarazioarekin ez al litzateke asintomatikoen konfinamendurik egongo?

Oso galdera ona da, Mikel, mila esker: Konstituzioaren 116. artikuluan eta 4/1981 Lege Organikoan jasotako bi aukera horietako edozeinen deklarazioak gobernuari (Kongresuaren baimenarekin) aukera hori ematen diote, oinarrizko eskubideen indarraldia (zirkulazio-askatasuna edo bizileku-askatasuna, adibidez) mugatzeaz gain, bertan behera uzteko aukera ematen baitiete, eta horrek, zuk diozun bezala, konfinamendu asintomatikoa egitea ahalbidetuko lieke. 

6.- (Pako)

• Alarma-egoeran gaude? Baina eszenaratzeak salbuespen-egoera dirudi, prentsaurrekoak militarren laguntzarekin, horien presentzia kaleetan…

Kaixo, Pako, oso galdera ona! Izan ere, eszenaratze formala (lege-mailan) alarma-egoerarena da (Konstituzioaren 116. artikuluan eta 4/1981 Lege Organikoan jasotzen diren hiru estatuetatik larritasun txikiena duena), baina praktikan jartzeko errealitatea da salbuespen-egoera baten aurrean gaudela, argi eta garbi. Eskubide batzuk ez daude mugatuta beren erabileran, baizik eta bertan behera utzita daude: eta hori salbuespen-egoera baten esparruan bakarrik egin daiteke; beti legezkotasuna aipatzen digute… eta haiek ez dute benetan betetzen; uste dut lege-argumentuak egon daitezkeela zigor-espedienteei, jartzen ari diren isunei errekurtsoa jartzeko… 

7.- (José Mari Arrazola)

• Nola parte harrarazi litezke paradisu fiskaletara ihes egindako baliabideak pandemia honen kostuan? Ulertzen dut ez dutela horretarako interesik; baina munduak ezin du onartu gizarte honetatik jatea eta erretiratzea, besteek arazoak konpondu arte zain.

Kaixo, Jose Mari, eskerrik asko zure galderagatik, oso ona da; balio-krisi bati buruz ari bagara, hemen genuke ordena berri bat ezartzeko oinarria: pandemia honen esparruan jabetzak komunitatearen mesedetan desjabetzen diren bezala, irtenbide geopolitiko eta global bat baliabide horiek guztiak berreskuratzea, azaleratzea… eta bizi izango dugun krisi ekonomikoaren ondoren oso kaltetuta geratuko den oreka soziala suspertzeko erabiltzea izan liteke. Nahikoa litzateke NDFn (FMI) edo Munduko Bankuan adostasun bat lortzea hori praktikan jartzeko… eta gure, herritarron, sinesgarritasuna klase politikoarekiko esponentzialki handituko litzateke… badaude Estatu batzuk eztabaida hau sortzen hasi dena. Gertutik jarraitu behar da!! 

8.- (Ibai Guesalaga)

• Osasun-aditu gehienak ados egon daitezke, baina politikariak dira erabakiak hartzen dituztenak, eta askoz gehiago arlo ekonomikoan. Zer iritzi duzu Europako politikarien jarduerei buruz?

Mila esker, Ibai, zure galderagatik, oso interesgarria: Errotuta eta nahasgarria da krisiaren kostuen “mutualizazio” bati buruz aritzea; ikuspegi juridiko-erakunde batetik ere ez da zuzena “Europako erreskate funtsa” aipatzea, haren erabilerak krisi finantzarioan erreskatatutako herrialdeen estigma arriskutsua ekartzen baitu gogora. Ez gaude zor krisi baten aurrean, eta ez dagokio, beraz, mota horretako tresna batera jotzea. Nola oinarritu krisi honi erantzuteko baliabide komunitarioak erabiltzea eta ez esploratzea Egonkortasun eta Hazkunde Ituna (defizitaren % 3ko muga finkatzen zuena) aldi baterako eteteko bide nazionala edo Estatuaren laguntzei buruzko arauak erlaxatzea (zailtasunak dituzten enpresei zuzendutako laguntzak mugatzen zituztenak)? Konponbidea ezin da izan arazo global baten erantzuna estatalizatu edo nazionalizatzea; ez bakarrik Estatu askok apenas dutelako aurrekontu-espaziorik kutxa publikoen kargura estimulu fiskaleko plan handi bati ekiteko, baizik eta Europako erakundeei dagokielako kanpoko krisi simetriko honen larritasunaren araberako erantzuna ematea, Estatu guztiei eragiten baitie eta haren jatorriak ez baitu zerikusirik Estatu bakoitzean aplikatutako politikekin.